In deze omgeving wordt vanaf september 2021 gewerkt aan de revisie van ROSA.

ROSA in context

Uit ROSA 2 Wiki
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Deze pagina bevat een concepttekst die momenteel in bewerking is.


Stelsel van referentiearchitecturen binnen het onderwijs[bewerken]

ROSA is een referentiearchitectuur met afspraken die binnen het onderwijsdomein gebruikt moeten worden om samen te werken in ketens. Binnen de Nederlandse overheid zijn er ook landelijke afspraken gemaakt, die zijn vastgelegd in de NORA. De ROSA conformeert zich aan de NORA afspraken en concretiseert deze. De ROSA gaat in bepaalde opzichten verder dan de NORA. Er wordt veel concreter aangegeven hoe de architectuurafspraken geïmplementeerd kunnen worden.

Een visualisatie van het stelsel van regerentiearchitecturen

NORA heeft als doel de dienstverlening van de overheid te verbeteren. Hiervoor moeten overheidsorganisaties samenwerken. De NORA omvat een visie over de gewenste dienstverlening en geeft principes die overheidsorganisaties kunnen gebruiken om dit toekomstperspectief te realiseren. De principes zijn vooral bedoeld om gemeenschappelijke doelstellingen na te streven. Kern van deze principes is dat overheidsorganisaties makkelijk moeten kunnen samenwerken in ketens en hierbij standaarden volgen. Ketenpartners kunnen zelf bepalen op welke wijze de doelstellingen gerealiseerd moeten worden.

Het gebruik van principes biedt veel vrijheid aan ketenpartners. Dit is ook essentieel op nationaal niveau, waar samenwerking tussen bijvoorbeeld het onderwijsdomein, gemeentes en de SUWI-keten vorm moet worden gegeven. Deze domeinen verschillen sterk in doelstellingen, organisatiestructuur en bestuurlijk krachtenveld. Er is dus vrijheid nodig om de koppelvlakken tussen deze domeinen af te spreken. Binnen het onderwijsdomein zijn er aanvullende afspraken nodig. Deze zijn vooral nodig voor de sturing van projecten en andere ontwikkelingen. De samenhang tussen projecten moet bewaakt worden en er moet geborgd worden dat de kennis die wordt opgedaan in projecten wordt gedeeld met andere projecten. Dubbel werk moet voorkomen worden en er moet een duidelijk groeipad naar de gewenste situatie komen, waarin de bijdrage van de diverse projecten duidelijk is. Bij het uitwerken van een dergelijk groeipad moet rekening worden gehouden met beleidsprioriteiten, zowel van het onderwijsveld als van het Ministerie van OCW. De ROSA moet daarom in veel sterkere mate dan de NORA in staat zijn om duidelijke kaders mee te geven aan projecten. Binnen een project wil men duidelijkheid. Er moet daarom aan een project duidelijk worden aangegeven welke kaders gevolgd moeten worden en welke afhankelijkheid er bestaat van andere projecten en ontwikkelingen. De ROSA werkt daarom aan een concrete uitwerking van zowel de bestaande (als referentie) als de gewenste situatie, met de ketenprocessen waarin wordt samengewerkt, de gegevens die gezamenlijk worden gebruikt en een gemeenschappelijke infrastructuur die de onderlinge informatie-uitwisseling ondersteunt. De projecten leveren een bijdrage aan het realiseren van de gewenste situatie.

De NORA biedt principes en kaders voor de inrichting van de informatiehuishouding van de Nederlandse overheid. Eén van de basisprincipes van de ROSA is aan te sluiten bij NORA. In de aansluiting bij NORA maken we vooral gebruik van die onderdelen van NORA die het meest bijdragen aan de realisatie van de overige basisprincipes. Meer informatie is te vinden in het overzicht: Principes uit NORA

Binnen het onderwijsdomein kan de informatie-uitwisseling per sector sterk verschillen. De ROSA streeft er naar om vooral op technisch en semantisch gebied zo veel mogelijk te standaardiseren. Hoe de informatievoorziening binnen van een onderwijsinstelling binnen een bepaalde sector het beste kan worden geregeld is een verantwoordelijkheid van de actoren binnen de onderwijssector zelf. Er wordt wel steeds bekeken of er meer samenwerking mogelijk is. Dit speelt met name bij gemeenschappelijk gebruik van infrastructuur en hanteren van dezelfde standaarden. Dit kan er toe leiden dat de ROSA afspraken verder worden uitgewerkt in sectorale referentiearchitecturen (SRA's) zoals HORA (ho), MORA (mbo) en FORA (po, vo).

Uiteindelijk zal op basis van de ROSA of een sectorale referentiearchitectuur een organisatie in het onderwijsdomein haar eigen architectuur kunnen maken. Dit kan een organisatiebrede (enterprise) architectuur zijn, en/of een op ketensamenwerking gerichte ketenstartarchitectuur (KSA).

Samenhang in referentiearchitectuurmodellen[bewerken]

De sectorale referentiearchitecturen (SRA's) bevatten allemaal een sjabloon voor het inrichten van een Enterprise Architectuur voor een onderwijsinstelling. De ROSA is de ketenreferentiearchitectuur die de verschillende sectoren met elkaar in verbinding brengt. Bekeken vanaf een hoog abstractieniveau, zouden de verschillende RA's binnen het onderwijs ongeveer vergelijkbare soorten dingen moeten bevatten. Deze aanname wordt bevestigd wanneer we de grootste dingen, de domeinen, uit de SRA's naast elkaar zetten. In de onderstaande afbeelding worden deze raakvlakken duidelijk. Wanneer we naar de precieze inrichting van deze domeinen gaan kijken gaan we echter steeds meer verschillen zien.

Https://hora.surf.nl/index.php/Id-ee1402ba-8acf-bebb-54ab-b70bf4815fb7Https://hora.surf.nl/index.php/Id-e99907de-b315-2dde-7f20-4bbefaecec1dHttps://hora.surf.nl/index.php/Id-e3080a73-d1e2-e3f5-73d6-840d8cab40d5Https://hora.surf.nl/index.php/Id-912327b5-bfbf-fe76-8c50-11bdb296986fHttps://hora.surf.nl/index.php/Id-c1deb4cc-6128-b176-e3ac-9250e702b80fHttps://hora.surf.nl/index.php/Id-37ff52c1-bd05-e42d-61a5-a62ddccc734eHttps://hora.surf.nl/index.php/Id-37ff52c1-bd05-e42d-61a5-a62ddccc734eHttps://hora.surf.nl/index.php/Id-a6a21823-e5b0-6348-d6af-a2bbe949b8a3Https://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-38e97f6e-49e7-6bc6-f625-28ba4423c8c5Https://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-5102ee32-bd49-119d-339a-7c5f1a710d76Https://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-fe34c9ae-e4dc-afa4-36d4-d388ee98c028Https://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-bbfe9075-bf72-f553-6a66-3b8c939aa4ecHttps://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-1d203cce-6738-79d8-0a26-9b08bca78b3aHttps://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-94abf219-ce1c-5947-1477-3d9384ba8ff3Https://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-7d12e121-0925-93f0-dc1f-02ab4b98d5e3Https://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-b734ffba-ce20-2536-f89e-cc9fc98b0bb7vHttps://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-79ff2150-793b-3ac3-e585-1be4c4457cf9Https://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-bb852348-855b-0aad-0bc9-0104b5105a35Https://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-bb852348-855b-0aad-0bc9-0104b5105a35Https://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-01f292b5-778f-c6ed-558b-66282439df3bHttps://mora.mbodigitaal.nl/index.php/Id-ade673b6-0014-4cc7-5039-0fb9cb98455eHttps://fora.wikixl.nl/index.php/FORA/id-df486234-d109-4921-828c-0f02adeb65e2Https://fora.wikixl.nl/index.php/FORA/id-71a51ace-e6de-430e-837e-a794a22c155dHttps://fora.wikixl.nl/index.php/FORA/id-f03e909e-e6fc-4fa2-ae6f-043144839311Https://fora.wikixl.nl/index.php/FORA/id-68f51108-5eee-4f13a-8ced-4802bb6f159Https://fora.wikixl.nl/index.php/FORA/id-fdabfe87-c566-4a80-bf54-7f0f64ba335dHttps://fora.wikixl.nl/index.php/FORA/id-6d37a16c-046b-438c-86ce-a699c0a0bb20Https://fora.wikixl.nl/index.php/FORA/id-c1d191e9-108c-4da7-90fa-ec39a6cdcc59Overzicht samenhang domeinen.png
Over deze afbeelding

Wanneer de SRA's meer gedetailleerd met elkaar worden vergeleken, komen er verschillen aan het licht op het gebied van begrippen en modelleerkeuzes in architectuurmodellen. Deze verschillen hebben we in kaart gebracht in een verschillenanalyse. Vervolgens zijn er met de SRA’s afspraken gemaakt om de referentiearchitectuurmodellen dichter naar elkaar toe te laten groeien. Deze afspraken zijn in lijn met de Uitgangspunten voor samenhang met Sectorale Referentiearchitecturen. Per uitgangspunt wordt de samenhang beschreven en wat wordt gedaan de uitgangspunten te realiseren.

Uitgangspunten voor samenhang met Sectorale Referentiearchitecturen[bewerken]

De uitgangspunten drukken de toekomstvisie uit van de ROSA en SRA's op het gebied van samenhang. Incrementeel willen we gezamenlijk de implicaties afwerken. Op deze manier willen we toewerken naar meer samenhang tussen ROSA en de sectorale referentiearchitecturen.

ArchiMate overzicht van uitgangspunten (Later vervangen door model import)

Metamodellen zijn onderling afgestemd[bewerken]

Huidige situatie: MORA modelleert eigenschappen van referentiecomponenten met services, HORA met functies en FORA met zowel functies als services. ROSA hanteert ketenprocessen en services.

Stelling: De metamodellen van de viewpoints van de referentiearchitecturen worden zo veel mogelijk op elkaar afgestemd. Wanneer er nog verschillen zijn worden deze in kaart gebracht. Voordeel: Alle onderwijsreferentiearchitecturen modelleren zo veel mogelijk op vergelijkbare manier en hebben een goed beeld van elkaars modelleerkeuzes. Implicatie:

  • Sectoroverstijgende referentiecomponenten kunnen binnen iedere SRA worden overgenomen/'overerft'. Vanuit het werkpakket “Samenhang ROSA en SRA’s” van het Revisie ROSA-project wordt een inventarisatie gemaakt waarin de raakvlakken tussen de SRA's in kaart worden gebracht.
  • Er zullen hiervoor aanpassingen gedaan moeten worden in de SRA’s, werk wat niet in 1 keer zal kunnen worden uitgevoerd, maar incrementeel zal worden opgepakt ook na beëindiging van het Revisie ROSA project.
  • Er moet hiervoor een robuust governance-proces worden ingericht om de samenhang voortdurend te blijven bewaken en elkaar hierbij te helpen.


SRA’s nemen generieke referentiecomponenten uit de ROSA over[bewerken]

Huidige situatie: Alle sectorale referentiearchitecturen definiëren nu eigen referentiecomponenten (bijv. voor Toegang). Dit maakt het lastig voor partijen die actief zijn in meerdere sectoren alsmede voor de samenwerking in processen die niet stoppen bij een sectorgrens.

Stelling: Generieke referentiecomponenten (die gebruikt worden in meer dan één sector) nemen we op in de ROSA. Andere architecturen kunnen daarnaar verwijzen. Voor generiek beschreven applicaties hanteren we de ROSA-term ‘referentiecomponenten’. Voordeel: Maar één keer definiëren, potentieel beter hergebruik tussen sectoren van realisaties hiervan, minder spraakverwarring, AMIGO-aanpak & ROSA scans makkelijker uitvoerbaar en begrijpelijk. Implicatie:

  • Er is onderlinge afstemming nodig tussen alle referentiearchitecturen; introduceert ook mogelijke afhankelijkheid van elkaars wijze van modelleren.
  • Capaciteit nodig voor aanpassingen (ook na beëindiging project).
  • Meer constraints nodig op dit gebied wat wel en niet opnemen in de ROSA. Richtlijn: referentiecomponent opnemen als deze raakt aan een ketenproces of onderdeel is van de gemeenschappelijke informatievoorziening.
  • Referentiecomponenten die voorkomen in meerdere sectorale referentiearchitecturen en dezelfde/sterk overlappende functionaliteit hebben worden onder een generieke naam geduid in de ROSA maar kunnen desgewenst voor elke sector met een sectorspecifiek label worden geduid (bijv. een LAS in po/vo, SIS in het mbo/ho).


Volg de lijn van de NORA en de andere landelijke referentiearchitecturen[bewerken]

Huidige situatie: Sommige sectorale referentiearchitecturen verwijzen naar de NORA, maar lang niet allemaal op dezelfde wijze en ook niet voor alle onderdelen.

Stelling: Dit moet de ROSA zeker doen waar dat kan, voor principes, thema’s, begrippen, referentiecomponenten en eventuele voorzieningen. Maar kijk ook naar andere landelijke referentiearchitecturen zoals GEMMA. Voordeel: Minder werk en discussie, compatibiliteit met andere overheden. Implicatie:

  • NORA kan anders gemodelleerd zijn dan (ander Metamodel), minder grip op hoe de NORA zich ontwikkelt.
  • Soms kan er wel worden verwezen naar andere pagina’s op de NORA, zoals naar het thema IAM, maar dit zal niet voor alle onderdelen in de ROSA mogelijk zijn.
  • Referentiecomponenten definiëren in lijn met andere overheidsarchitecturen (met name GEMMA).


ROSA en SRA’s hanteren zoveel mogelijk dezelfde begrippen en definities[bewerken]

Huidige situatie: Voor ogenschijnlijk dezelfde objecten worden verschillende begrippen gebruikt. Ook definities sluiten niet altijd op elkaar aan.

Stelling: SRA’s zullen wat betreft begrippen meer gaan aansluiten op ROSA en andere SRA’s. Voordeel: Minder verwarring over of we over hetzelfde Implicatie:

  • Een gedegen begrippenmodel moet in de ROSA opgebouwd worden en actief beheerd.
  • Alle SRA’s werken samen toe naar een vertaaltabel van begrippen.
  • Alle SRA’s willen voor een volgende versie van hun referentiearchitecturen toewerken naar een geharmoniseerd begrippenkader waarin benamingen worden gelijkgetrokken wanneer dit niet de effectiviteit van de SRA's negatief beïnvloedt.


Onderdelen van de architectuurbeschrijving zijn opgenomen als modelelement[bewerken]

Huidige situatie: In sommige referentiearchitecturen worden architectuuronderdelen (referentiecomponent, applicatie, data, standaard/afspraak, ...) alleen in de tekst genoemd. Ze zijn daardoor niet refereerbaar en lastig vindbaar (bijv. SURFconext in MORA en HORA)

Stelling: Elk relevant element is een modelelement in ROSA en/of een sectorale referentiearchitectuur. Voordeel: Binnen de SRA’s en onderling valt dan te verwijzen en views te genereren Implicatie:

  • Meer items om te onderhouden.
  • Dit vraagt om een governance-proces voor sectoroverstijgende afstemming op het gebied van referentiecomponenten en applicaties.

Verantwoording van uitgangspunten[bewerken]

Gedurende het ROSA revisie traject zijn er diverse analyses gedaan om een beeld te kunnen vormen van hoe de samenhang met sectorale referentiearchitecturen eruit zien. Op basis van deze analyses zijn de uitgangspunten opgesteld.

Hoe sluit ROSA aan bij de kaders van het Rijk?[bewerken]

De ROSA sluit aan bij de principes van de NORA, de standaarden van het College van Standaarden en bouwstenen van de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI). In de ROSA worden de NORA principes verder geconcretiseerd, waar mogelijk tot het niveau van ontwerpeisen.

De standaarden van het College van Standaardisatie worden toegepast bij de informatie-uitwisseling met andere overheden. Voor de informatie-uitwisseling binnen het onderwijsdomein wordt per standaard de mogelijke toepassing bekeken en het werkingsgebied vastgesteld. Er kunnen per werkingsgebied andere keuzes worden gemaakt.

De bouwstenen van het GDI wordt als streefbeeld gehanteerd bij de informatie-uitwisseling met andere overheden. Voor de daadwerkelijke implementatie moet de bouwsteen wel nodig zijn voor een specifieke uitwisseling en voor het bepalen van het implementatiemoment wordt een natuurlijk moment gekozen, om geen onnodige implementatiekosten te krijgen. Voor de informatie-uitwisseling binnen het onderwijsdomein wordt per bouwsteen gekeken naar de businesscase.

Hoe worden ketens beheerd?[bewerken]

De NORA heeft ervaringen met het werken in ketens en de governance daaromheen samengebracht in het thema Ketensturing.

Zie ook[bewerken]